Hezkuntza Berrikuntzaren begirada kritikoa
2013ko martxoaren 18 eta 19an, Leioako Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean (UPV/EHU) Hezkuntza Berrikuntzarako II. Jardunaldiak antolatu zituen Kazetaritza II sailak eta bertan parte hartzera gonbidatu ninduten antolatzaileek. Jardunaldi hauen inguruko xehetasunak adibidez JuancarIKTren blogean irakur ditzakezue (es):
- De los espacios de aprendizaje a la disrupción transmedia: http://juancarikt.blogspot.com.es/2013/03/de-los-espacios-de-aprendizaje-la.html
- Innovando que es gerundio: http://juancarikt.blogspot.com.es/2013/03/innovando-que-es-gerundio.html
Proposamena egin zidatenean, jakin nuen Mertxe J. Badiolak ere ponentzia egin behar zuela eta erabaki genuen aurkezpena elkarrekin egitea, alde batetik, Mertxe eta biok elkarlanean saltsa askotan bagabiltza ere, ordura arte ez genuelako ezer idatzi bion artean, eta bestetik, biok garelako kritiko berrikuntzaren kontzeptualizazioarekin, nor bere begietatik, noski. Mertxeren zatiaren berri izateko, ikus bere aurkezpena Slideshare-n: http://www.slideshare.net/mertxejbadiola/mjb-innovaeduca13-v3 eta laster, artikulua bere blogean: http://www.mertxejbadiola.com/
Artikulu honetan argitu nahi nuke ahoz nire hitzaldiaren hasieran esan nuena (edo esan nahi nuena).
Hezkuntza Berrikuntza Unibertsitateko ikasgelan: Zertaz ari gara?
Iruditzen zait "Berrikuntza" hitza maizegi eta arinegi erabiltzen dela hezkuntza eta ikaskuntza prozesuei lotuta. Azken batean, berrikuntza, ingeleseko "Innovation" hitzaren baliokide gisa (euskaraz bestelako ñabardurak ditu) industria, enpresa eta batez ere marketing kontzeptua da, gehiago saltzearekin edo merkatu berrietara zabaltzearekin lotzen dena.
Berez, enpresetan duela urte batzuk hasiak dira "innovation" kontzeptuari kritika sakonak egiten, "work transformation" eraldatzearen alde. Hitz gutxitan esatearren, enpresa munduan konturatuta daude "innovative" saltzeko hitz gako bihurtu dela (dutela) eta askotan produktuen ezerezeko aldaketa estaltzen duela (iragarkietako "Berria!" etiketaren berritasun eskasa, kasu).
Gai honen inguruan bibliografia ugari bada ere, begiratu azkarra emateko gomendatzen dizut El Agorante Aberrante blogean Jorge de la Herrán-ek laburki aurkeztutako ideia: La era de la innovación ha muerto, llega la de la eficiencia… Bertan, hitz gutxitan argitzen du nola mugitu diren enpresak kalitatetik e-jardueretara eta hortik berrikuntzara, baina hitz hutsalak eta marketingekoak baino askoz haratago ez dela jo. "Gutxitan berritu da Berrikuntzaren Aroan bezain gutxi"...
Enpresan hori gertatu bada, nola garatu da Berrikuntzaren kontzeptua hezkuntzan? Ba... zer esango dizut... beharbada nik esan baino hobe izango da Rosa María Torres-ek blogean argitaratu berri duena:
"Berrikuntza (innovation) terminoak ez du ezer adierazten hobekuntzaren nolakotasunaz, orientazioaz, beharraz edo sakontasunaz [...]. Aldaketa txikiek, azalekoek, sakabanatu eta isolatuek ez dute ezertxo ere aldatzen. Berez, berrikuntza gehiegi balioesten da. Berrikuntzaren erretolika askotan mentalitate kontserbatzaileek sustatzen dute, zeinek ez duten inolako asmorik aldaketa sakonik egin dadin." Rosa María Torres (2013). On Innovation and Change in Education (Text in Progress): http://otra-educacion.blogspot.com.es/2013/03/on-innovation-and-change-in-education.html
Berrikuntza eraldatzailea sustatuko badugu, aldaketak sakonak eta hedatuak izan behar dute, bestela, gauzak aldatzen gabiltza ezer aldatua ez izateko. Hortaz, irakasgai batean berritzaile izateak ez du balio handirik, ez baita ez sistemikoa eta ez iraunkorra. Baina gainera, bi zentzutan da gehienbat kritikagarria nire ustez ikasgelako berrikuntza:
- Berrikuntzan aritzen garenok ezer aldatu nahi ez dutenen lana zuritzen dugu eta ondorioz, aldaketa sakonetarako traba ere izan gaitezke.
- Berrikuntzan aritzen garenok itsuan ari gara eta gure erakundearen lerrotik irtenez gero, gainera lanpostua galtzeko arriskuan jartzen gara (edo, funtzionarioon kasuan, baztertuak izateko, mobinga jasateko...).
Gainera, nolabait gure lankideak "ebangelizatzeko" ardura hartzen dugu (edo esleitzen digute). Ondorioz, gure lan-karga handitzen denez, denbora gutxiago dugu aurrerapenen berri izateko eta ainguratuak izaten gara.
Ikasgelako berrikuntza, kaltegarria?
Ikasgelara mugatzen den berrikuntzak gehiago du kaltetik onetik baino. Justifikazio bakar bat ulertzen dut ikasgelan berritzeko: gure lanbideko profesional gisa, gure lana ahalik eta ondoen egin nahia. Ideia hori ezin dut burutik kendu eta ez dut lana okerrago egingo berrikuntzari kontra egiteagatik (bere zentzugabekeria ulertuta). Baina ez gaitzaten horregatik saritu, geure lana baita. Irakasle bat berritzaile izateak ez du bestelako meriturik, eta amorratu egiten nau horregatik aitortzak jasotzeak.
Horrez gain, ikasgelako berrikuntzak ahalegin handia eskatzen du hain proiekzio txikia izateko. Adibidez, talde-lanean aritu nahi badugu, ikasleek ikasi behar dute taldean lan egiten gainerako irakasgaien eta irakats-esperientzien korrontearen kontra, eta hala, zerotik hasi behar dugu zehar-gaitasunen garapenean. Ez dira gutxi ikasleekin arazoak izaten dituzten irakasleak metodologia aktiboak proposatzen dituztenean, eta neurri handi batean ulergarria da, 6 kredituko irakasgai batean 12 kredituko irakasgai bateko karga atxikitzen diogulako zerbait txukuna egin nahi badugu. Eta azkenean zertarako? Lehen mailako lehen lauhileko irakasgai batean egindako lanaz zer gogoratzen du ikasleak handik lau urtera, halako beste esperientziarik izan ez badu? Alferrikako neke asko.
Hainbesteko ahaleginaren ostean... nola dakigu hoberako izan dela? Nola dakigu egin dugun lanak ikas-prozesuak hobetu dituela? Berria izateagatik da ona? Eta areago, hobea? Berritzaile izateak etengabe aldatzera bultzatzen gaituenez, ez ditugu hobekuntzak sistematizatzen ezta ikertzen ere, eta itsuan mugitzen gara, ikasleak nahaspilatzen, "berritzaile" etiketaren bila. Ez nau konbentzitzen.
Sekula ez dut berrikuntza bilatu. Berrikuntza ez da balio bat. Ikasleek ahalik eta ondoen ikastea da nire lana, nire ustez, eta ahalik eta ondoen horretan sartzen da ikasten dutenaren nolakotasuna, edukiak eta abar. Baina curriculuma, programa eta abar ez dut neuk ezartzen, dagokion sail, batzorde, liburu zuri eta abarrek baizik, eta horregatik, ahalik eta ondoen hori curriculum konstrikzioetara mugatzen da. Askatasun handia dut ikasgelan nire ikasleekin nahi dudana egiteko, kate motzak ematen duen lekuraino. Nola izango naiz eraldatzaile?
Unibertsitateko ikasgelan, gehienez ere "existitzen den produktu baten gainean hobekuntzak" egin ditzakegu irakasleok (DeGraff eta Queen-en sailkapenaren arabera, 2007). Hau da, berrikuntzaren maila baxuena. Ez da dominak jasotzeko moduko berrikuntza.
Erreferentzia: DeGraff, J., Queen, S.E. (2007). Leading Innovation. New York: McGraw-Hill.
Oh.: Artikulu hau Leioan egin nuen aurkezpenaren lehen atalari dagokio. Aurkezpenerako erabili nituen diapositibak hemen daude eskuragarri: http://www.slideshare.net/ainhoaezeiza/ezeiza-innovaeduca13
